به‌طور عام ، اين حركت شيعى نيز با بيشتر حركت‌هاى شيعى ديگر در امور ذيل ، مشترك است : فقدان برنامه ، كوتاهى در تبليغ در ديگر مناطق ، گردآورى ياران جديد و آمادگى كامل براى رويارويى با عباسيان ، و به‌طور طبيعى پايان همه اين قيام‌ها شكست بود . همان‌گونه كه حركت محمد ديباج با شمارى از حركت‌هاى شيعى ديگر كه در حجاز قيام كردند همانند است ، « 1 » اما به رغم تشابه در ماهيت قيام ، سرنوشت محمد بن جعفر با سرنوشت اسلافش از بزرگان علوى متفاوت است ؛ او به مرگ طبيعى مرد درحالىكه ديگر علويان در ميدان جنگ يا در زندان‌هاى عباسيان جان سپردند . دلايل خاص شكست قيام محمد ديباج اولين آن ، ترديد محمد بن جعفر در دعوت به خلافت خويشتن و اكراهش در اين امر است . مورّخان در اين باره كه بيعت‌خواهى وى نتيجهء اصرار خاندان ابى طالب بر او بود ، هم‌داستانند . و سابقا نيز روايت طبرى را آورديم كه محمد بن جعفر را به كناره‌گيرى و بىرغبتى به خلافت وصف مىكرد . « 2 » ابو الفرج اصفهانى نيز روايت مىكند كه محمد بن جعفر عارضه‌اى در يكى از ديدگانش پيدا شد كه موجب سرور و شادى وى شد و گفت : « اميدوارم كه مهدى قيام‌كنندهء امت باشم . همانا به من رسيده كه مهدى امت در يكى از ديدگانش عارضه‌اى است و او در امر حكومت و سياست وارد مىشود درحالىكه از آن بيزار است . » « 3 » در واقع ، محمد بن جعفر در ميان بزرگان علوى در عصر عباسى تنها رهبر علوى بود كه در مكه بر منبر ايستاد و خلع خود را از امارت بر مؤمنان اعلان كرد ، هم‌چنان كه او اولين علوى بود كه لقب امير المؤمنين بر خود نهاد . از ديگر دلايل سركوب قيام محمد بن جعفر ، اعتماد او بر بعضى از يارانش بود كه ضعف‌هاى اخلاقى و كردار ناپسند داشتند . همين مسئله ، منجر به خشم مردم مكه و روىگردانى حاميانش از وى شد . طبرى روايت مىكند : « پسرش على و نيز حسين بن

--> ( 1 ) . نهضت محمد نفس زكيه و حسين بن على در حجاز برپا شد . ( 2 ) . تاريخ طبرى ، ج 7 ، ص 125 . ( 3 ) . اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، ص 539 .